Tytuł artykułu jest przekorny, bo szachowa północ nie stanowi dla nas zagrożenia, a wręcz przeciwnie. Zapewne Czytelnicy domyślają się, że wspomniana szachowa północ, czyli Magnus Carlsen, stanowi zagrożenie dla obecnego mistrza świata, Ananda. Urzędujący właściciel tytułu MŚ okopał się na asekuracyjnej pozycji i wydaje się, że zależy już mu nie na pięknej grze, lecz wyłącznie na utrzymaniu szachowej korony zamkniętej w oszklonej szafce z bibelotami. Carlsen powinien odebrać mu to trofeum, aby wprowadzić nową jakość do szachów. Myślę, że w tej kwestii zgodzi się ze mną niejeden szachista.
Natomiast zagrożenie o którym napisałem w tytule, upatruję jednak w czym innym. Magnus Carlsen jest ewenementem szachowym, stanowiącym jednostkę wybitną. Zatem dosłowne odczytywanie jego szczególnych metod treningowych niesie ze sobą niebezpieczeństwo ich niezrozumienia, lub zbyt dosłownej interpretacji która wypacza ich znaczenie i wagę. Sposób treningu Carlsena jest metodą skuteczną dla Carlsena, ale niekoniecznie dla wszystkich pozostałych szachistów. Obawiam się, że obecnie różne opiniotwórcze osoby będą lansować tezę, iż rzekomo Carlsen przeskakuje fazę debiutową i skupia się wyłącznie na grze środkowej i ukochanych końcówkach. Propagowanie tej teorii może poskutkować jej błędną interpretacją i wypaczeniami treningowymi, gdyż trenerzy i szachiści uznają, iż można (niby na wzór Carlsena) po prostu ominąć fazę debiutową, w ogóle nie przykładając do niej uwagi. Jedyne co rzekomo powinien zrobić szachista, to rozwinąć skrzydła w pozostałych fazach partii szachowej.
W tym momencie wspomnianym opiniotwórczym osobom będzie łatwo przemycić niebezpieczne sugestie o odrzuceniu nauki debiutów, a na jej miejsce zaczną podsuwać książki Dworeckiego czy Szereszewskiego o nauce końcówek sugerując, że jakoby one wyznaczają jedynie słuszną drogę do sukcesu w szachach. Wiadomo, że przykład idzie z góry, ale jego interpretacja odbywa się na szczeblu trenerów, autorów książek szachowych oraz osób analizujących partie. Apeluję zatem o rozważną interpretację nowej szkoły szachowej, którą przywiózł ze sobą Carlsen. Polecam uwadze dodatkowy artykuł ilustrujący to zagadnienie: link.
Krzysztof Kledzik
„Każdy naród przychodzi INNĄ DROGĄ do uczestnictwa w sztuce; ile razy przychodzi tąż samą, co i drugie, TO NIE ON do sztuki, ale sztuka DOŃ przychodzi, i jest rośliną egzotyczną, i nie ma tam miejsca na artystów… Tak jest gdzieniegdzie do dziś.” [Cyprian Kamil Norwid, „Promethidion”, Epilog, II.] Być może właśnie dlatego Magnus Carlsen jest artystą szachów, bo przychodzi INNĄ DROGĄ do uczestnictwa w sztuce szachowej; i TO ON przychodzi do sztuki szachowej, a nie sztuka szachowa DO NIEGO.
Każdy nowy mistrz świata wnosi nowe wartości do szachów, w tym swój styl gry, sposób treningu, itd. Ale musimy być świadomi tego, że Magnus Carlsen nie jest juniorem na dorobku szachowym, który dopiero uczy się wypracowywać swoją pozycję w (na początek niewielkim) świecie szachowym. Carlsen jest osobą wyjątkową, geniuszem szachowym, który może sobie pozwolić na stosowanie wyjątkowego, odbiegającego od przyjętych schematów, treningu. Zamiast podciągać metody szkolenia naszych juniorów pod metody Carlena, lepiej było by gdyby nasi szkoleniowcy przyglądnęli się innym, też nowoczesnym i przyszłościowym metodom treningu stosowanym na świecie, a nie kwitowali wszystkiego starym i przebrzmiałym hasłem „uczcie się końcówek”. Owszem, Carlsen może robić co chce i jak chce w trakcie treningu, ale robi to dlatego że jest Carlsenem. Przykład z innej dziedziny: jeden z czołowych wrestlerów pracujących dla fereracji WWE, John Cena, powiedział kiedyś że nie jest się mistrzem dlatego że się wygrywa walki, lecz wygrywa się walki dlatego że jest się mistrzem. Parafrazując, mistrzostwo ma się we krwi. Mistrz kształtuje swoje otoczenie sportowe. Carlsen kształtuje szachy, ale dlatego że jest, na razie niekoronowanym, mistrzem świata. On może eksperymentować z szachami i z metodami treningowymi, ale dlatego że jest jednostką wybitną. Jego eksperymenty w podejściu do debiutów funkcjonują na innej płaszczyźnie niż praca nad przygotowaniem debiutowym juniorów. To jest ważne i kluczowe zagadnienie o którym nie można zapomnieć. To dwie różne sprawy, podobnie jak różne jest porównywanie umiejętności i dorobku szachowego Carlsena i juniorów. Co innego przygotowanie mistrza świata który w trakcie treningu może sobie pozwolić na wszystko, a co innego szkolenie juniorów i wypracowanie w nich prawidłowych nawyków szachowych. A negacja debiutów z parciem na końcówki to nie jest właściwe podejście w treningu juniorów. Nie postponujmy jednej z faz gry kosztem innych, bo przez takie podejście nigdy nie staniemy się drugim Carlsenem.
„Owszem, Carlsen może robić co chce i jak chce w trakcie treningu, ale robi to dlatego że jest Carlsenem.” A więc nawet osoby wybitne muszą pracować nad sobą. Salvador Dali ujął to tak: „Jeśli nie macie zamiaru studiować anatomii, sztuki rysunku i perspektywy, matematyki i estetyki oraz nauki o barwach, pozwólcie, że powiem wam, iż jest to bardziej objaw lenistwa niż geniuszu.” Być może w szachach też jest podobnie: jeżeli juniorzy nie mają zamiaru studiować debiutów, to przecież nie zawsze musi wynikać to z ich geniuszu…
Ta teza o rzekomym przeskakiwaniu debiutu jest niebezpieczna i będzie szkodliwa w przyszłości.