Znany historyk szachowy Edward Winter ma w swoich bogatych zbiorach wiele interesujących materiałów dotyczących historii królewskich gry, które publikuje w różnych wydawnictwach.
Ostatnio Chess Base News zamieścił ciekawy reportaż, w którym możemy zobaczyć na żywo mistrzów przeszłości.
Edward Winter’s Chess Explorations (87)…
Andrzej Niklas napisał: zmarła Jacqueline Piatigorsky sponsor i organizator turniejów – 1963 (m. in. z Keresem i Petrosjanem) i 1966 (m. in. ze Spasskim i Fischerem)
Andrzej Niklas napisał:
A propos 6 godzinnej batalii Kramnika w Dortmundzie. Oto, jak wnikliwie przestudiował on twórczość Karpowa, który był walecznym zawodnikiem, doskonałym technikiem i wirtuozem gry końcowej.
To też lekcja dla polskiej czołówki szachowej.
Kramnik o Karpowie (w 2004 roku)
„W jego grze jest coś mistycznego, czego nikomu nie udało się osiągnąć. Łatwiej mi mówić o Karpowie, ponieważ zbiór jego partii był moją pierwszą książką szachową. Kiedy byłem dzieckiem studiowałem jego partie, później zaś kilkakrotnie z nim grywałem. Jest uniwersalnym szachistą, dobrym taktykiem, który błyskotliwie liczy warianty i jest bardzo silny w grze pozycyjnej. Posiada też unikalną cechę. Dość zabawnie, acz skutecznie zanegował tezę Steinitza: jeśli masz przewagę powinieneś atakować, inaczej ją utracisz. Karpow mając przewagę, często jakby wstrzymywał czas i w dalszym ciągu utrzymywał przewagę!
Nie znam nikogo, kto mógłby dokonać czegoś takiego, to wprost niewiarygodne! Zawsze uwielbiałem i byłem pod wrażeniem tej zadziwiającej umiejętności. Kiedy wydawałoby się, że już czas przystąpić do decydującego ataku, Karpow grał a3, h3 a pozycja przeciwnika ulegała załamaniu.
Karpow pokonał mnie w 1994 r. w Linares, gdzie zdobył 11 z 13 punktów. Uzyskałem słabszą pozycję w końcówce. Jednakże nie wyglądała beznadziejnie. Następnie wykonałem kilka uzasadnionych posunięć i nie mogłem zrozumieć jakim sposobem moja pozycja była nagle kompletnie przegrana. Byłem już wtedy w pierwszej 10-tce najlepszych szachistów świata a nie mogłem tego pojąć nawet po zakończonej partii. Była to jedna z niewielu partii, po których czułem się jak skończony idiota, w ogóle nie rozumiejący szachów! Zdarza się to bardzo rzadko graczom ze światowej czołówki. Zazwyczaj człowiek zdaje sobie sprawę dlaczego przegrał. Takie chwile trudno wręcz opisać – jest w tym coś nieuchwytnego, i tak charakterystycznego dla Karpowa. Poza tym, Karpow jest bardzo silnym, uniwersalnym graczem i tak bardzo nie różni się od reszty. Aczkolwiek, ten swoisty „know-how”, o którym wspomniałem, wyróżnia go spośród innych wysoko notowanych szachistów. Jest wybitnym zawodnikiem. Potrafi walczyć jak nikt inny. Kiedy zacząłem grywać w supeturniejach, byłem pod wrażeniem jego umiejętności adaptacji do zmieniających się okoliczności, dosłownie w ułamku sekundy.
Przykładowo, przyglądasz się jak Karpow gra, jest pod presją, broni się już 6 godzin umacniając swoją pozycję. Dzięki perfekcyjnemu liczeniu wariantów, broni się wytrwale i wciąż stawia opór. Wtem wygląda na to, że uda mu się zremisować. Przeciwnik na moment odprężył się a Karpow już wyrównuje pozycję. Każdy inny szachista chętnie zgodziłby się w takiej chwili na remis, szczęśliwy że męczarnia dobiegła końca. Tymczasem Karpow zaczyna grać na wygraną! Potrafił łatwo zapomnieć o tym co do tej pory wydarzyło się na szachownicy, nie myślał o minionej chwili. Karpow nie ulegał wahaniom nastroju, sprawiał wrażenie jakby dopiero co rozpoczął grę. Jeśli dostrzega najmniejszą szansę, próbuje natychmiast ją wykorzystać. Przypomnę jedynie zwycięstwo Karpowa nad Korcznojem w ostatniej partii ich meczu w Bagio. Korcznoj zaczął ogrywać Karpowa w końcówce meczu. Nie rozumiem dlaczego tak się stało, Karpow musiał już się zmęczyć. Kiedy Korcznoj uzyskał przewagę, Karpow zaprezentował błyskotliwą grę! Jak gdyby nic się nie wydarzyło, jak gdyby wynik 5 : 2, nie zmienił się w 5 : 5, jakby nie było trudnego pojedynku, gdzie po przełożonej partii przegrał nieco gorszą końcówkę wieżową, Karpow grał jak gdyby to była pierwsza partia ich meczu! Pomimo olbrzymiej presji, mając świadomość, że jego przyszłość zależy od wyniku tego meczu, grał jakby trenował u siebie w kuchni, na zupełnym luzie. Bez wątpienia był wspaniałym wojownikiem! Wydaje mi się, że nie przywiązywał uwagi do strategii.
Jak już wspomniałem, łatwo zapominał o tym co wydarzyło się przed chwilą na szachownicy. Możliwe, że w ten sposób gubił poniekąd strategiczną osnowę gry. Styl Karpowa zasadza się w znacznym stopniu na dużej liczbie krótkich, 2- lub 3-ruchowych kombinacji: przemieszczenie skoczka, zdobycie przestrzeni, osłabienie piona. W moim odczuciu, nie jest on z natury strategiem.”
Andrzej Niklas napisał: 40 lat temu szachy były na czołówkach gazet, programów informacyjnych. Ten mecz bardzo spopularyzował szachy.
Fischer zaopatrzony tylko w książkę z zapisem partii Spasskiego i kieszonkowe szachy sam, bez pomocy sekundantów pokonał całą potęgę szachową, za jaką uchodził ZSRR od dziesięcioleci. W książce Russian vs. Fischer można przejrzeć tajne dokumenty, jak szykował się Związek Radziecki do walki z najwybitniejszym szachistą w dziejach, którego przewaga liczona w pkt ELO nad pozostałymi przeciwnikami wynosiła 120-150. Tego nikt później nie dokonał.
W dojściu do meczu o tytuł Fischer pokonał czołowych zawodników świata – do zera Tajmanowa i Larsena oraz przegrał tylko jedną z Petrosjanem, za to wygrywając cztery ostatnie. W meczu ze Spasskim przegrywał dwoma punktami, a mimo to wygrał z nim przewagą czterech (jedną partię oddał walkowerem).
Dziadkowie Fischera byli pochodzenia żydowskiego i pochodzili z Polski, spod Łodzi.
Moje zainteresowanie stylem gry i postacią Fischera wzięło się od znakomitej książki Jerzego Konikowskiego – Fischers Vermächtnis.
Chess referee recalls ‚Cold War clash’
Andrzej Niklas napisał: W Astanie odbywają się obecnie mistrzostwa świata w grze błyskawicznej. Warto przypomnieć nieoficjalne MŚ w Herceg Novi 1970, zaraz po meczu ZSSR-Reszta Świata.
Wygrał Bobby Fischer z przewagą 4,5 pkt.(19/22). Pokonał m.in. Tala, Korcznoja, Petrosjana, Bronsteina, którzy byli niedoścignionymi blickarzami. Fischer z 5 minut na partię zużywał około 2,5. Po turnieju wyrecytował z pamięci wszystkie partie, około 1000 posunieć!
Fotografia pochodzi z turnieju, pierwsza runda: Fischer-Tal (stoją Bronstein, Petrosjan, Ivkov, Reschevsky).
Źródło: Książka „Bobby Fischer heute”, Yves Kraushaar, 1977 (dostałem ją w prezencie w Schach Zentrale Kurt Rattman, Hamburg 1999).
Odręczne notatki Roberta Fischera z turnieju blitza 1970 Herceg Novi 1970 na aukcji.
Andrzej Niklas napisał: Przypominam, że przed 40 laty rozpoczął się w Reykjaviku 1972 roku mecz o mistrzostwo świata Spasski – Fischer.
ChessBase News (wersja niemiecka)
ChessBase News (wersja angielska)
W szachowej literaturze jest mowa o 100 turniejowych zwycięstwach Anatolija Karpowa.
Andrzej Niklas postanowił zbadać tę sprawę i po lekturze kilku książek stwierdził, że Karpow nie wygrał 100 turniejów, ponieważ po 2001 roku nie zdobył ani razu 1 miejsca. Ewentualnie liczono jakieś turnieje przed 1966 rokiem, mecze i imprezy w szachach aktywnych lub błyskawicznych.
Reasumując Anatolij Karpow odniósl w latach 1966-2001 „tylko” 86 zwyciętw turniejowych!
Źródła:
100 pabiednych partii, Karpow
Wielki mecz Karpow-Kasparow, Wach i Łukasik
Kasparow-Karpow, Nowy Jork/Lyon 1990, Przewoźnik
Karpov-strategic wins, Karolyi
My 300 best games, Karpov
Wikipedia
Niewątpliwie kolebką szachów, zwanych początkowo „Czaturangiem”, były Indie. Data ich powstania jest jednak nieznana. Historycy bowiem jeszcze dzisiaj spierają się, czy narodziły się one w VI, czy IV, a może jeszcze wcześniejszym stuleciu naszej ery. Z Indii gra, wraz z dziełem słynnego bajkopisarza Bidpaja, przywędrowały do Persji, gdzie powstała pierwsza książka opisująca zasady gry.
W VII stuleciu „Czaturang” znany był już Arabom, którzy zmieniwszy nazwę na „Szatrandż” szybko spopularyzowali grę w Hiszpanii i Portugalii. W X-XI stuleciu gra, zwana już szachami (od słowa perskiego szach – król), ogarnęła całą Europę i tutaj właśnie trafiła na niezmiernie podatny grunt. Nastąpił szybki rozwój królewskiej gry. Umiejętność gry w szachy zaliczano nawet do „siedmiu sztuk”, które musiał posiąść mędrzec, uważana była za jeden z przymiotów wyróżniających dobrego rycerza.
W Europie nastąpiła istotna ewolucja szachów. Dokonano zmian najbardziej przypominające współczesną grę: zmieniono reguły gry, dopracowano zasady ruchu poszczególnych bierek, wprowadzono roszadę i promocję pionka. Pierwszy podręcznik gry w szachy według nowych zasad opracował szachista i teoretyk hiszpański Lucena w 1497 roku. Kilkanaście lat później szachista portugalski Damiano, w 1512 roku opublikował zmodernizowane przepisy gry, propozycje otwarć oraz wskazówki gry pozycyjnej. W 1561 roku ukazał się traktat hiszpańskiego szachisty Lopeza Ruy de Segura. Na 150 stronach zawarł on obszerną analizę debiutów (w tym partii hiszpańskiej) oraz reguł gry praktycznej. W swym dziele jako pierwszy użył nazwy „gambit”.
Pierwszy turniej szachowy odbył się w Madrycie w 1575 roku. Na zaproszenie króla Hiszpanii Filipa II przybyli na jego dwór dwaj najsilniejsi mistrzowie z Włoch Leonardo da Cutro i Paolo Boi, aby zmierzyć się z najlepszymi szachistami Hiszpanii – Ruy Lopezem i Alfonso Ceronem. Zwyciężył Leonardo da Cutro. Jednakże wielu historyków szachów uważa, że pierwszy międzynarodowy turniej szachowy rozegrano w Londynie w 1851 roku. Grali w nim najsilniejsi ówcześnie szachiści Europy. Zwyciężył niemiecki mistrz Adolf Anderssen.
W 1886 roku rozegrano pierwszy oficjalny mecz o tytuł indywidualnego mistrza świata pomiędzy Johannesem Zukertortem i Wilhelmem Steinitzem. Zwyciężył Wilhelm Steinitz. Kolejnymi mistrzami naszego globu byli Emanuel Lasker, Jose
Raul Capablanca, Aleksander Alechin, Max Euwe, Michaił Botwinnik, Wasilij Smysłow, Michaił Tal, Tigran Petrosjan, Borys Spasski, Bobby Fischer, Anatolij Karpow oraz Garri Kasparow.
Od 1927 roku odbywają się mistrzostwa świata kobiet. Pierwszą mistrzynią świata została Czeszka Vera Mencik. Obecnie najlepsza szachistka świata Hou Yifan pochodzi z Chin.
W 1924 roku powstała Międzynarodowa Federacja Szachowa – FIDE. Od tego czasu są organizowane olimpiady szachowe. Po II wojnie światowej wprowadzono wiele innych imprez szachowych, np. mistrzostwa świata juniorów i juniorek w różnych kategoriach wiekowych, olimpiady studentów, mistrzostwa świata seniorów itd.
W latach 1993-2006 nastąpił rozłam w systemie rozgrywania mistrzostw świata. W tym czasie wyłaniano dwóch championów: organizacji FIDE oraz PCA (Stowarzyszenie Zawodowych Szachistów). W 2006 roku odbył się mecz unifikacyjny pomiędzy Władimirem Kramnikiem i Wesselym Topałowem, który odbył się w Eliście i zakończył się zwycięstwem arcymistrza z Rosji. Od 2007 roku tytuł króla szachowego należy do Hindusa Ananda.
Pod koniec minionego wieku nastąpił dynamiczny rozwój komputerów do gry w szachy. Szybko stały się silniejsze od przeciętnych graczy, jednakże przez długi czas nie mogły pokonać najlepszych szachistów. W 1996 roku odbył się pojedynek pomiędzy ówczesnym mistrzem świata Garrim Kasparowem z komputerem Deep Blue firmy IBM. Ten niezwykle emocjonujący pojedynek zakończył się zwycięstwem homo sapiens. Rok później w spotkaniu rewanżowym mistrz świata przegrał jednak z maszyną. W 2003 roku Kasparow zmierzył się ponownie z komputerem. Tym razem był to Deep Junior. Mecz zakończył się wynikiem remisowym.
Szachy są obecnie bardzo popularne na całym świecie, ponieważ jest to chyba jedyny sport, który jest dostępny dla każdego: grają kobiety i mężczyźni, dzieci i osoby w podeszłym wieku. Turnieje szachowe są łatwe do przeprowadzenia: nie potrzeba sali treningowej czy dobrej pogody, wystarczy szachownica z kompletem figur i przeciwnik lub jakiś program komputerowy, możemy nawet rozgrywać partie i turnieje w Internecie.
Znany mistrz szachowej fotografii Marek Skrzypczak przesłal nam bardzo ciekawy materiał o „Szachach sandomierskich”, jako ważny przyczynek do historii polskich szachów. Wielkie dzięki!
Ratusz w Sandomierzu w podziemiach, którego znajdują się „Szachy sandomierskie”
Kulturowa rola gry w szachy na przestrzeni dziejów
Szachy sandomierskie 1
Szachy sandomierskie 2
Szachy sandomierskie 3
Blog mój – okazuje się – ma nie tylko swych czytelników w kręgach szachistów, także wśród przypadkowych sympatyków królewskiej gry, którzy „wpadają” tutaj w celu „polatania” po różnych ciekawostkach z dziedziny szachów.
Otrzymuję także wiele różnych propozycji tematycznych, które będę – w miarę czasu – realizować. Będzie też nieco o historii naszej dyscypliny – z krajowego i światowego podwórka – ponieważ ta problematyka ma zawsze swe rzesze odbiorców. Na początek krótkie wprowadzenie.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Do niedawna brakowało ścisłych danych o początkach tej gry na ziemiach polskich. Dopiero badania archeologiczne na Pomorzu, gdzie znaleziono pojedyncze figurki, rzuciły światło na tę kwestię. Określono bowiem czas powstania znalezionych figur na wiek X. Do słynnych już w świecie znalezisk należą tzw. „Szachy Sandomierskie”, pochodzące z XI wieku. Znaleziono je w zwyczajnej skromnej chacie, co świadczyłoby, że w średniowiecznej Polsce stanowiły rozrywkę prostego ludu. W XII wieku szachy były na naszych ziemiach już dość rozpowszechnione i cieszyły się poważaniem. Świadczy o tym fakt przybierania przez większe rody szlacheckie herbów z motywem szachowym. W późniejszym okresie dużą rolę w spopularyzowaniu szachów w Polsce odegrały kontakty Polaków z kulturą zachodnioeuropejską. W dobie Odrodzenia, wraz z przybyciem królowej Bony z Włoch, szachy zyskały na znaczeniu i stały się grą reprezentatywną w salonach pałacowych oraz ulubionym zajęciem polskich humanistów.
W 1564 roku Jan Kochanowski napisał wspaniały poemat „Szachy”, unikatowe dzieło w literaturze światowej, jeśli chodzi o połączenie treści szachowej z niezwykłym artyzmem poetyckim. Utwór ten dowodzi, jak wielkim uznaniem gra cieszyła się wówczas w Polsce. W dalszych latach szachy, by oprzeć się konkurencji kart i warcabów, stały się rozrywką, gdzie raczej mniej szło o przyjemność, a więcej o ogranie przeciwników do „suchej nitki”. W drugiej połowie wieku nastąpiło ponowne ożywienie życia szachowego w Europie, w tym również na ziemiach polskich.
W 1893 roku powstał w Krakowie pierwszy polski klub szachowy o nazwie „Krakowski Klub Szachistów”. Działając w okresie niewoli, zapisał on piękną kartę na polu rozwoju kultury szachowej na ziemiach polskich zaboru austriackiego. Warto wspomnieć, że wieloletnim i aktywnym członkiem tego klubu był Karol Irzykowski, który królewskiej grze oddawał się z zamiłowaniem do końca życia. Jeden z jego dramatów „Zwycięstwo” rozgrywa się na szachownicy. Po odzyskaniu niepodległości i ustabilizowaniu się sytuacji wewnętrznej w kraju, nastąpił dalszy wzrost zainteresowania szachami. 11 kwietnia 1926 roku powstał Polski Związek Szachowy. Nasi szachiści zaczęli odnosić znaczące sukcesy w skali międzynarodowej.
W olimpiadach szachowych Polacy kilkakrotnie zdobywali srebrne i brązowe medale, a w 1930 roku w Hamburgu sięgnęli nawet po najwyższe trofeum. Liderem naszej drużyny narodowej był Akiba Rubinstein, który był poważnym kandydatem do tytułu mistrza świata. Pomimo tych sukcesów w okresie międzywojennym szachy nie były grą masową, gdyż panowało wówczas mniemanie, że szachy są grą intelektualistów, a ich elitarny charakter jest zjawiskiem naturalnym.
II wojna Światowa przerwała działalność Polskiego Związku Szachowego i spowodowała nieodwracalne straty wśród polskich szachistów. Wielu naszych czołowych zawodników zginęło, zostało zamordowanych lub musiało bezpowrotnie opuścić kraj, jak np. czołowy szachista świata w okresie powojennym Mieczysław Najdorf, który osiadł na stałe w Argentynie.
Reaktywowanie Polskiego Związku Szachowego nastąpiło w Warszawie w 1946 roku. Dwa lata później szachy zostały oficjalnie włączone do sportu, co przyczyniło się do rozwoju królewskiej gry w Polsce. Niestety nie było wyników na miarę przedwojennych sukcesów. Dopiero na olimpiadzie na Malcie w 1980 roku drużyna kobieca zdobyła pierwszy brązowy medal. Ten sam krążek został powtórnie wywalczony przez nasze zawodniczki na olimpiadzie w Bledzie w 2002 roku. Było też złoto i srebro w drużynowych mistrzostwach Europy.
Niestety nie potrafimy tych sukcesów przełożyć na rozgrywki indywidualne. Tylko w konkurencji mężczyzn zdobyliśmy raz na mistrzostwach Europy w 2002 roku złoty medal. Największe sukcesy odnosimy w młodzieżowych rozgrywkach. Nasze juniorki i juniorzy zaliczają się do ścisłej czołówki europejskiej i światowej. W latach 1951–2011 zdobyliśmy przeszło 100 medali we wszystkich kategoriach wiekowych. W 2012 roku arcymistrz Dariusz Świercz został mistrzem świata do lat 20.
