Pozycja 6

Mat w 3 posunięciach

Rozwiązanie jest w komentarzu

Pozycja 5

Mat w 2 posunięciach

Rozwiązanie jest w komentarzu

Pozycja 4

Mat w 2 posunięciach

Rozwiązanie jest w komentarzu

Pozycja 3

Mat w 2 posunięciach 

Rozwiązanie jest w komentarzu

Pozycja 2

Mat w 2 posunięciach

Rozwiązanie jest w komentarzu

Znany kompozytor zadań szachowych Władysław Obierak zaproponował wprowadzenie na blogu kącika problemowego, w którym będą publikowane ciekawe pozycje. Uznałem pomysł za bardzo dobry i będę w tej serii zamieszczać problemy, które zainteresują z pewnością nie tylko solverowców, ale także szachistów-praktyków.

Pozycja 1

Mat w 2 posunięciach

Rozwiązanie jest w komentarzu

Kiedyś bawiłem się w takie układanie bierek na szachownicy, aby uzyskać ładne wzory. Były to ustawienia wyrwane z kontekstu, a ponieważ nie miałem żadnego doświadczenia w kompozycji szachowej, dlatego moja „twórczość” może razić sztucznością. Mankamentem tych wymyślonych pozycji jest ich niepoprawność – często zarówno od strony białych, jak i czarnych. Problem ten oraz znalezienie wspomnianych niepoprawności pozostawiam Czytelnikom, do przemyślenia. Ale wymyślałem takie ustawienia, bo są… ładne. Oczywiście te zabawy nie miały żadnego wpływu na podniesienie mojej siły gry, za to zapewniały przyjemne spędzenie czasu. Ich wartość treningowa jest żadna, ale może warto takie zabawy pokazywać np. dzieciom w celu zainteresowania ich szachami, kto wie? Z chęcią wysłucham głosów polemicznych. A teraz konkretne przykłady z moich dawnych zabaw.

Pozycja 1

Ładna, symetryczna pozycja. Jest to mat. Jeżeli zabierzemy z szachownicy gońca, a skoczki przestawimy na d6 i f6, to też będzie mat. Gdy z diagramu usuniemy tylko skoczki, to jest pat przy ruchu czarnych. Po zdjęciu z szachownicy gońca oraz obu skoczków i wstawieniu wieży na e5, otrzymamy mata „krzyżowego”. Przedstawiony powyżej układ bierek jest „statyczny”, wiec teraz kolej na coś z wesołej dynamiki.

Pozycja 2

Przy dowolnych ruchach białego króla np. między polami h4-h5-h6, czarny król może jedynie kręcić się wokół gońca po polach: f5, e4, d5 i e6 w jedną, lub drugą stronę.

Inny „kręciołek”:

Pozycja 3

Biały król wykonuje ruchy e1-e2 i z powrotem, a czarnemu pozostaje jedynie krążenie w kółko po białych polach, w obrębie swojej klatki. Natomiast jeżeli w sytuacji na diagramie, skoczki przeniesiemy na c7 i g7, to otrzymujemy mata, a na b6 i h6 – pata.

W takiej pozycji czarne dostają forsownego, bardzo symetrycznego pata:

Pozycja 4

1.He7+ Kd5
2.He6+ K:e6
3.Ge7 Kd5
4.Kd3 Ke6
5.Ke4 pat, i to ładnie wyglądający.

Do dyskusji o solvingu włączył się Andrzej Filipowicz, który w swoim piśmie m.in. napisał:

Natomiast jesteśmy znakomici w solvingu, w dyscyplinie, która niestety nie zalicza się do szachów w świetle kryteriów i definicji FIDE. W rozwiązywaniu zadań szachowych nie ma bowiem elementów twórczości, które charakteryzują szachy, a występują w grze bezpośredniej, korespondencyjnej i kompozycji szachowej…

Zgodnie z definicją sprecyzowaną przez FIDE – szachy są jedną z najstarszych, intelektualnych i kulturowych gier, która stanowi kombinację sportu, naukowego myślenia i elementów sztuki. Myśliciele i znawcy szachów wielokrotnie dodawali takie uzupełnienia: „Szachy są wiedzą pod względem treści, sztuki pod względem formy, grą zaś w swej istocie“ oraz „Szachy zawierają w sobie elementy kultury, sztuki i intelektualnych zdobyczy całej historii cywilizacji“. Patrząc z tego punku widzenia „Solving“ nie spełnia podstawowych kryteriów fidowskiej definicji szachów, jakimi są elementy sztuki, oryginalności czy twórczości. Solvingowcy nie zostawiają po sobie ani pięknych partii, ani kombinacji, tylko wyniki rywalizacji.

Natomiast sama kompozycja szachowa ma w sobie element sztuki i jest przykładem twórczości. Tu, z kolei, problem rywalizacji jest odsunięty na dalszy plan, gdyż sędziowie przyznający nagrody w różnych dziedzinach kompozycji szachowej kierują się, w gruncie rzeczy, bardzo różnymi względami i kryteriami, podobnie jak to ma miejsce przykładowo w jeździe figurowej na lodzie, czy gimnastyce artystycznej. W kompozycji szachowej, jak we wszystkich twórczych przedsięwzięciach, element czasu też nie ma znaczenia. Można całymi miesiącami czy nawet latami układać zadanie, bowiem liczy się przede wszystkim jego doskonałość i piękno.

Zapraszam do lektury pełnego tekstu w numerze listopadowym miesięcznika „Magazyn Szachista”.

Kilka lat temu – w czasie seminarium dla niemieckich trenerów w Berlinie – zaprezentowałem moją książkę “Kompozycja w szkoleniu szachisty” i tym samym spowodowałem dyskusję na temat “Znaczenie kompozycji w szkoleniu zawodników”.

Zagadnienie było niektórym trenerom już dobrze znane, bowiem kilka lat wcześniej mieliśmy spotkanie z Markiem Dworeckim, który na bazie pouczających studiów pokazał plusy korzystania z takiej formy treningu.

Moją intencją było pokazanie, że inne kompozycje mogą mieć również kolosalne znaczenie w procesie szkolenia. Ale to musi być dobrze wybrany zbiór zadań, w których centralną rolę odgrywa przede wszystkim trudny do wykrycia wstęp. Większość uczestników było jednak zdania, iż tylko studia mają aspekt szkoleniowy.

Nagle dyskusja rozszerzyła się o solving. Tutaj byli wszyscy zgodni, że to nie ma nic wspólnego ze szkoleniem w szachach. Trudno jest bowiem propagowanie czegoś, co jest sprzeczne z zasadami królewskiej gry. Dokładnie chodzi o to, że samomaty i maty pomocnicze nie mają nic wspólnego z normalną grą w szachy.

Jeden z uczestników dalej kontynuował dyskusję: “Kiedyś zainteresowałem się rzucającym w oczy zjawiskiem, że w zawodach solvingowych na czele są ciągle te same nazwiska. Wielkich zmian praktycznie się nie widzi. To zdopingowało mnie do wyjaśnienia tego przypadku. Zacząłem analizować uczestników najbliższych mistrzostw świata i Europy. Okazało się, że około 80% to osoby pochodzące głównie z szeregów problemistów. Natomiast 20% to zawodnicy. Niekoniecznie aktywni, ale posiadający wysokie tytuły w grze praktycznej, np. arcymistrz Nunn. Mam wrażenie, że tutaj jest jakaś nieprawidłowość. To jakby kazać się ścigać mistrzowi świata formuły 1 Michaelowi Schumacherowi ze zwykłymi kierowcami. Moim zdaniem nie można porównywać zwykłego problemisty z szachistą praktykiem. Problemiści to przeważnie słabi gracze i w rywalizacji z silnym szachistami nie mają żadnych szans. To wyjaśnia problem, że w solvingu nie ma praktycznie żadnej konkurencji. Od lat ci sami zawodnicy dominują w mistrzostwach Europy i świata. Tutaj nie ma prawdziwej sportowej rywalizycji. Gra toczy się do jednej bramki. Trzeba więc z tej konkurencji wykluczyć wszystkich wyczynowych szachistów. Solving jest ściśle związany z kompozycją szachową“!

Wyraziłem swoją opinię: „Ciekawa teoria, lecz praktycznie nie do zrealizowania. To są przecież imprezy otwarte dla każdego. Podobnie w turniejach szachowych typu „open” każdy może startować po opłaceniu wpisowego. Można by ewentualnie organizować – podobnie jak w szachach turniejowych – zamknięte turnieje solvingowe. Ale do tego nigdy nie dojdzie, bo organizatorom chodzi o przyciągnięcie jak największej ilości uczestników, aby tym samym zbić jak największą kasę”!

Po moim pierwszym wpisie z dnia 28 sierpnia otrzymałem wiele listów elektronicznych w poruszanej sprawie. Jeden ze znajomych napisał mi, iż kompozytorzy układają przede wszystkim swe utwory w celu ich rozwiązywania przez solverowców. “Błędna teoria” – odpowiedziałem.

Problemiści tworzą swe dzieła po to, aby następnie wziąć udział w jakimś turnieju, czyli konkursie. Taki jest główny cel każdego kompozytora. Sam kiedyś czynnie układałem zadania, aby wysyłać je na różne konkursy. Nie interesowało mnie to, czy ktoś je rozwiązuje. Mnie pasjonował przede wszystkim werdykt. Każde rozstrzygnięcie konkursu to dla problemisty wydarzenie podobne do wyniku szachisty w turniejach.

Ale prawdą jest, że nieraz w ramach relaksu układałem problemy, które charakteryzowały się jakimś ciekawym pierwszym posunięciem, czyli wstępem. Takie zadanie bez większej artystycznej treści nie nadawały się na konkurs. Wtedy wysyłałem takie kompozycje do pism, które prowadziły kąciki szachowe z konkursem dla rozwiązujących.

W obecnych czasach komputerów problemiści nie potrzebują pomocy solverowców!